Lần đầu con đi giải võ, việc của phụ huynh là lo hậu cần, giữ cho con bình tĩnh và an toàn, còn chuyện chuyên môn từ đăng ký nội dung đến chiến thuật thuộc về huấn luyện viên. Một ngày thi thường dài, nhiều chờ đợi, ồn ào; đứa trẻ được chuẩn bị đủ đồ, ăn uống đúng giờ và có bố mẹ ngồi yên trên khán đài thường thi thoải mái hơn nhiều.
Bài này viết cho phụ huynh có con lần đầu đi giải phong trào, cấp câu lạc bộ hoặc liên câu lạc bộ, thi quyền hoặc đối kháng. Bạn sẽ có danh sách câu hỏi cho thầy, túi đồ, lịch một ngày thi mẫu, những điều nên và không nên làm trên khán đài, cách nói chuyện với con sau giải. Luật thi và điều lệ mỗi giải một khác; mọi thứ dưới đây là nguyên tắc chung, bạn luôn theo hướng dẫn của thầy và ban tổ chức.
Trước giải: những câu nên hỏi thầy
Phần lớn thông tin bạn cần nằm trong điều lệ giải, nhưng điều lệ viết cho câu lạc bộ, không phải cho phụ huynh. Hãy hỏi thầy những điều sau, một lần, ghi lại:
- Con thi nội dung gì, quyền hay đối kháng, ở nhóm tuổi và trình độ nào? Thầy đã thấy con sẵn sàng chưa?
- Ngày thi, giờ có mặt, địa điểm, thời gian dự kiến con thi, có phải ở lại cả ngày không?
- Con cần mang những gì: võ phục, đai, giáp, bảo hộ răng, bảo hộ hạ bộ, giấy tờ tuỳ thân, giấy khám sức khoẻ, đơn đồng ý của phụ huynh?
- Nếu thi đối kháng, có cân trước không, cân lúc nào? Thầy xếp con vào hạng cân theo cân nặng thật hiện tại chưa?
- Phụ huynh được ngồi ở đâu, có được vào khu thi đấu không, ai sẽ trông các con ở khu chờ?
- Giải có đội y tế ở hiện trường không, nếu con bị đau thì quy trình thế nào?
- Quy định của giải về quay phim, chụp ảnh ra sao?
Nếu con được xếp hạng cân mà phải giảm cân mới vừa, hãy nói rõ với thầy là gia đình không đồng ý cho trẻ ép cân, nhịn ăn hay nhịn nước. Với trẻ em, an toàn trước thành tích; con thi ở hạng cân đúng với cơ thể mình.
Túi đồ đi giải cho con
Chuẩn bị từ tối hôm trước, cho con tham gia xếp để con biết đồ ở đâu. Bảng dưới là danh sách gợi ý, bạn đối chiếu với yêu cầu của giải.
| Nhóm | Những thứ nên có | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trang phục | Võ phục sạch, đai, một bộ quần áo thường để thay, áo khoác mỏng, dép đi trong nhà thi đấu | Nhà thi đấu có thể lạnh vì điều hoà hoặc nóng nếu đông người |
| Bảo hộ | Giáp, bảo hộ răng, bảo hộ hạ bộ, bao ống quyển theo yêu cầu của giải | Thử lại từ hôm trước, đảm bảo vừa với con |
| Giấy tờ | Giấy tờ tuỳ thân hoặc bản sao, giấy khám sức khoẻ, đơn đồng ý của phụ huynh nếu có | Bỏ vào túi riêng, chống nước |
| Ăn uống | Nước lọc, bữa nhẹ quen thuộc dễ tiêu như bánh mì, chuối, cơm nắm | Không thử đồ ăn mới trong ngày thi |
| Khác | Khăn nhỏ, băng dính thể thao, túi đựng đồ bẩn, đồ chơi hay sách nhỏ cho lúc chờ | Chờ đợi thường là phần lâu nhất trong ngày |
Không mang theo bất kỳ loại thuốc tăng lực, thực phẩm chức năng nào cho con vì thấy người khác dùng. Nếu con đang dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, như thuốc xịt hen, mang theo và báo thầy, báo đội y tế giải.
Lịch một ngày thi mẫu
Ví dụ giả định cho một bé mười tuổi thi quyền và đối kháng, giải bắt đầu tám giờ sáng.
- Tối hôm trước: ăn bữa tối bình thường, đi ngủ đúng giờ; không xem lại video thi đấu cho tới khuya.
- Sáu giờ sáng: dậy, ăn sáng món quen, cách giờ thi ít nhất hai tiếng.
- Bảy giờ: có mặt ở địa điểm, tìm chỗ ngồi của câu lạc bộ, đưa con cho thầy theo hướng dẫn.
- Trước giờ thi: con khởi động cùng đội; phụ huynh không gọi con ra để dặn thêm.
- Giữa các lượt: cho con uống nước từng ngụm, ăn nhẹ nếu thời gian chờ dài, mặc áo khoác giữ ấm.
- Sau khi con thi xong nội dung của mình: để con nghỉ, thay đồ khô, ăn uống, rồi mới hỏi chuyện.
- Về nhà: tắm, ăn, đi ngủ sớm; chuyện kết quả để hôm sau.
Nếu con thi nhiều nội dung, lịch có thể thay đổi theo diễn biến giải. Giữ điện thoại có pin, theo dõi thông báo của thầy, và giữ con ở gần khu vực của câu lạc bộ thay vì đi lang thang.
Trên khán đài: điều nên làm, điều nên tránh
Cổ vũ nỗ lực, không hô kỹ thuật. Bạn có thể hô "cố lên", vỗ tay sau mỗi bài quyền. Đừng hét "đá đi, đánh vào đầu" hay chỉ đạo từ khán đài; con chỉ nên nghe một giọng, là giọng của thầy.
Tôn trọng trọng tài và giám khảo. Không la ó khi không đồng ý với điểm số hay quyết định. Có thắc mắc gì, để thầy làm việc theo thủ tục của giải.
Tôn trọng đối thủ của con. Đối thủ cũng là một đứa trẻ có bố mẹ ngồi đâu đó. Vỗ tay cho cả hai bên khi trận đấu kết thúc là bài học võ đức thực tế nhất.
Không vào khu thi đấu khi chưa được phép. Kể cả khi thấy con đau hay khóc, để thầy và đội y tế xử lý trước, bạn đến khi được gọi.
Hạn chế quay phim và không đăng công khai. Nếu giải cho phép, quay riêng để con xem lại. Không đăng video có con và đối thủ lên mạng, đặc biệt không đăng những khoảnh khắc con thua, khóc hay bị đánh trúng.
Khi con bị đau trong lúc thi
Va chạm trong đối kháng là bình thường ở mức nhẹ, nhưng có những dấu hiệu cần dừng ngay. Nếu con bị trúng đòn vào đầu rồi có biểu hiện choáng, lơ mơ, nôn, đau đầu tăng dần, nói lắp, mất thăng bằng, nhìn mờ, con phải dừng thi đấu và được đội y tế kiểm tra. Không để con quay lại thi trong ngày, kể cả khi con nói đã ổn, và đưa con đi khám.
Với đau ở tay, chân, khớp: nếu con không cử động được bình thường, sưng nhanh, đau tăng hoặc đi khập khiễng, cũng không nên để con tiếp tục. Một trận đấu phong trào không đáng để đổi lấy một chấn thương kéo dài. Đừng tự xoa bóp hay bôi thuốc theo lời truyền miệng; để đội y tế xem và đưa đi khám khi cần.
Trước giải, hỏi thầy xem giải có đội y tế trực ở đâu, để khi cần bạn biết tìm ai. Bạn cũng nên dặn con từ trước: đau thì nói với thầy hoặc trọng tài, nói ra không phải là hèn. Nhiều trẻ cố giấu đau vì sợ làm thầy, làm bố mẹ thất vọng. Một câu nói của bố mẹ, "con dừng lại khi đau là con giỏi", có thể giữ an toàn cho con nhiều năm.
Sau giải: nói gì với con
Những câu đầu tiên sau giải quan trọng hơn kết quả. Thay vì hỏi "được huy chương không", hãy nói "bố mẹ rất vui được xem con thi", "con thấy hôm nay thế nào". Để con kể trước. Nếu con thắng, khen về sự cố gắng và cách con giữ bình tĩnh, không chỉ về chiến thắng. Nếu con thua, ghi nhận cảm xúc của con, không vội giải thích hay đổ lỗi cho trọng tài, đối thủ hay thầy.
Không so kết quả của con với bạn cùng câu lạc bộ, với anh chị, với con nhà khác. Không đăng thành tích của con kèm ảnh lên mạng nếu chưa hỏi con, và nhớ rằng ảnh trẻ em đăng công khai có thể bị lấy dùng sai mục đích.
Vài ngày sau, khi con đã nghỉ ngơi, có thể cùng con xem lại video quay riêng, hỏi con muốn học thêm điều gì. Những nhận xét chuyên môn để thầy nói trong buổi tập. Bạn có thể nhờ chatbot gợi ý vài câu hỏi mở để trò chuyện với con sau giải, ví dụ: "Gợi ý năm câu hỏi giúp trẻ mười tuổi kể về lần đầu thi võ, tập trung vào cảm xúc và điều con học được, không hỏi về thắng thua".
Có nên cho con đi giải tiếp
Sau giải đầu tiên, có trẻ háo hức muốn thi ngay giải sau, có trẻ nói không bao giờ thi nữa. Cả hai phản ứng đều bình thường và không cần quyết định ngay. Để vài tuần, quan sát con có quay lại tập vui vẻ không, có nhắc gì về giải không. Hỏi thầy về nhịp thi đấu phù hợp với lứa tuổi; với trẻ nhỏ, thi đấu thường chỉ nên là trải nghiệm thỉnh thoảng, phần chính vẫn là học kỹ thuật và vận động.
Nếu con không muốn thi nữa, tôn trọng điều đó. Học võ không bắt buộc phải thi đấu. Nhiều người tập võ cả đời mà không thi giải nào, vẫn khoẻ, vẫn tự tin, vẫn có được những gì võ mang lại.
Nếu con muốn thi tiếp, giữ nguyên tắc như lần đầu: thầy quyết định chuyên môn, bố mẹ lo hậu cần và tinh thần, an toàn luôn trước huy chương. Giữa hai giải, để con có những tuần tập bình thường, không biến mọi buổi học thành buổi luyện thi. Một cuốn sổ nhỏ ghi lại cảm nhận của con sau mỗi giải, do con tự viết hoặc kể cho bố mẹ ghi, giúp con thấy mình đã quen dần với không khí thi đấu thế nào, mà không cần đến bảng thành tích hay số huy chương. Khi con bước vào tuổi dậy thì, cơ thể thay đổi nhanh, hạng cân và sức bền đổi theo; lúc đó càng cần hỏi thầy và nghe con nhiều hơn trước khi đăng ký giải mới.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu tuổi thì cho con đi giải võ được?
Không có con số chung, mỗi giải quy định nhóm tuổi riêng. Quan trọng hơn là con đã sẵn sàng chưa: thầy đánh giá con nắm được nội dung, con muốn đi, và con hiểu thi đấu là trải nghiệm chứ không phải bổn phận. Hãy hỏi thầy trước khi đăng ký.
Con run quá, khóc trước giờ thi thì phải làm sao?
Ngồi cạnh con, thở chậm cùng con, nói rằng hồi hộp là bình thường. Không ép con vào thi nếu con quá sợ. Báo thầy để thầy nói chuyện với con. Nhiều trẻ khóc trước nhưng vào thi lại thoải mái; nếu không, rút lui cũng không sao.
Có nên cho con ép cân để vào hạng cân nhẹ hơn không?
Không. Trẻ đang lớn cần đủ ăn đủ uống. Ép cân, nhịn ăn, nhịn nước trước giải có thể gây hại cho sức khoẻ. Con nên thi ở hạng cân đúng với cân nặng thật; nếu được yêu cầu khác, bạn có quyền từ chối.
Thấy trọng tài chấm không công bằng, phụ huynh nên làm gì?
Không la ó hay tranh luận với trọng tài. Báo thầy để thầy tìm hiểu và khiếu nại theo thủ tục của giải nếu có. Trước mặt con, giữ bình tĩnh, vì cách bạn phản ứng sẽ là bài học cho con về cách đối diện với điều không như ý.
Con bị đánh trúng đầu nhưng nói không sao, có cho thi tiếp không?
Khi có dấu hiệu bất thường sau va đầu như choáng, đau đầu, buồn nôn, lơ mơ, dừng thi đấu và để đội y tế kiểm tra, đưa con đi khám. Trẻ thường nói không sao để được thi tiếp; an toàn của con quan trọng hơn kết quả trận.
Có nên thưởng huy chương bằng quà không?
Có thể ăn mừng nhẹ nhàng sau giải bất kể kết quả, ví dụ đi ăn món con thích để ghi nhận sự cố gắng. Thưởng riêng cho huy chương dễ khiến con nghĩ chỉ chiến thắng mới đáng được ghi nhận.