Khi xem lại video bài quyền của chính mình, có bốn thứ nên soát lần lượt: nhịp của cả bài, đường đi trên mặt sàn, những điểm dừng thế dứt khoát, và hướng nhìn ở mỗi động tác. Đây là những thứ người tập quyền khó tự cảm nhận nhất, và cũng là những thứ thầy hay nhắc nhiều nhất trong các buổi ôn.
Bài này dành cho võ sinh đang học một bài quyền ở lớp và muốn ôn ở nhà giữa các buổi học. Nội dung tập trung vào việc tự xem lại để thấy mình đi bài thế nào, không phải để chấm điểm từng thế bằng ứng dụng đo góc khớp, vốn có bài riêng ở danh mục tự chỉnh tư thế bằng camera. Chuyện ghi hình bài quyền cổ truyền để lưu giữ tư liệu thuộc danh mục lưu giữ võ cổ truyền Việt. Bài này không mô tả động tác của bất kỳ bài quyền cụ thể nào; nội dung bài và thứ tự thế theo đúng thầy của bạn.
Bài quyền khác đòn đơn ở chỗ nào khi xem lại
Một đòn đơn diễn ra trong một hai giây, xem lại chủ yếu là soi từng khung. Một bài quyền kéo dài từ vài chục giây đến vài phút, gồm nhiều thế nối nhau, đổi hướng nhiều lần. Điều quan trọng không chỉ là từng thế có đúng không, mà là cả bài có liền mạch, có nhịp nhanh chậm rõ ràng, có đi đúng đường và trở về đúng điểm xuất phát hay không.
Vì vậy cách xem cũng khác. Bạn nên xem cả bài ở tốc độ thật nhiều lần, mỗi lần chỉ chú ý một thứ: lần đầu nghe nhịp, lần hai nhìn đường đi, lần ba soát các điểm dừng, lần bốn để ý hướng nhìn. Chỉ sau đó mới chọn vài đoạn ngắn để xem chậm. Xem chậm ngay từ đầu dễ khiến bạn sa vào chi tiết của từng thế mà bỏ qua cái tổng thể.
Bài quyền cũng gắn với cách dạy riêng của từng thầy, từng môn. Cùng một kiểu thế, nơi này nhấn mạnh sự mềm mại, nơi kia nhấn mạnh sự dứt khoát. Khi xem lại, thước đo là lời dạy của thầy bạn và video mẫu thầy đưa, không phải một video bất kỳ trên mạng có cùng tên gọi.
Quay bài quyền sao cho xem lại được
Bài quyền di chuyển nhiều hướng nên cần cách quay khác với quay đòn đơn.
- Quay ngang, khung rộng, máy đặt đủ xa để thấy trọn người ở mọi điểm của đường đi, kể cả khi bạn đi ra xa nhất.
- Đặt máy ở vị trí mà thầy coi là hướng chính của bài, thường là phía trước mặt khi bắt đầu. Ghi lại vị trí này để lần sau đặt đúng chỗ.
- Đánh dấu điểm xuất phát trên sàn bằng một mẩu băng dính nhỏ, đặt trong khung hình. Cuối bài bạn sẽ thấy mình về đúng điểm hay lệch.
- Nếu có chỗ an toàn để đặt máy cao, như một ban công thấp hay bậc thềm, quay thêm một lần từ trên nhìn xuống để thấy đường đi trên mặt sàn rõ hơn.
- Quay 30 hoặc 60 khung/giây; bài quyền ít khi cần quay chậm cho cả bài.
- Giữ âm thanh: tiếng chân, tiếng hơi thở, tiếng hô nếu bài có, đều là thông tin về nhịp.
- Đi bài ít nhất hai lần liền, quay cả hai. Lần thứ hai, khi đã hơi mệt, thường lộ ra chỗ bạn chưa thuộc chắc.
Tập quyền ngoài sân, công viên lúc sáng sớm là cảnh quen thuộc. Chọn chỗ mặt sàn bằng phẳng, không trơn, không có người qua lại trong đường đi của bài. Bài có binh khí thì chỉ tập và quay ở nơi thầy cho phép, có người hướng dẫn.
Nghe nhịp và nhìn nhịp: nhanh chậm có chủ ý hay không
Nhiều thầy ví bài quyền như một câu nhạc: có đoạn nhanh dồn dập, có đoạn chậm lại để nén, có chỗ ngưng hẳn. Người mới thường đi bài với một nhịp đều đều từ đầu đến cuối, hoặc nhanh dần lên vì hồi hộp, đến cuối bài thì hụt hơi. Khi xem lại, hãy nhắm mắt nghe tiếng chân và tiếng hơi thở trước. Bạn sẽ nghe ra ngay bài có những khoảng ngưng rõ ràng hay không.
Sau đó mở mắt xem lại và đối chiếu với video mẫu của thầy, hoặc với cách thầy hô nhịp khi dạy. Ghi lại các đoạn mà nhịp của bạn khác mẫu: đoạn nào bạn đi nhanh hơn, đoạn nào chậm hơn, chỗ nào thầy ngưng mà bạn đi liền. Một cách đơn giản là ghi mốc thời gian bắt đầu và kết thúc mỗi đoạn lớn của bài ở cả hai video, rồi so độ dài.
Nhịp còn liên quan đến hơi thở. Nếu video cho thấy vai bạn nhô lên, ngực phập phồng mạnh ở nửa sau bài, hoặc bạn phải dừng giữa chừng để thở, đó là dấu hiệu thể lực hoặc cách thở chưa theo kịp bài. Hỏi thầy về cách thở trong bài. Nếu thấy chóng mặt, tức ngực hay khó thở bất thường khi tập, dừng ngay, nghỉ, và đi khám nếu tình trạng lặp lại.
Vẽ đồ hình đường đi trên giấy từ video
Đồ hình là gì. Đồ hình là sơ đồ đường đi của bài trên mặt sàn, nhìn từ trên xuống: bài đi tới đâu, rẽ hướng nào, quay về đâu. Nhiều bài quyền có đường đi theo một hình dạng nhất định mà người tập phải giữ đúng.
Vẽ từ video góc cao hoặc góc trước. Tua video, mỗi lần bạn đổi hướng hoặc bước sang một vị trí mới, chấm một điểm trên giấy theo vị trí tương ứng trên sàn. Nối các điểm theo thứ tự, đánh số. Mẩu băng dính ở điểm xuất phát là gốc toạ độ.
So với đồ hình của thầy. Nếu thầy có vẽ đồ hình cho lớp, hoặc vẽ từ video mẫu theo cùng cách, đặt hai bản cạnh nhau. Lỗi phổ biến là bước quá dài ở một hướng khiến cả bài trôi lệch, cuối bài kết thúc cách điểm xuất phát vài bước.
Tìm chỗ trôi. Khi đường đi lệch, tìm điểm đầu tiên bắt đầu lệch. Thường đó là một bước xoay người chưa đủ góc hoặc một bước tiến quá đà. Sửa đúng bước đó, phần sau của bài thường tự về đúng.
Ghi kèm số động tác. Đánh số các điểm trên đồ hình theo thứ tự động tác như thầy dạy, giúp bạn nói chuyện với thầy chính xác: "ở bước số chín em bị trôi sang trái".
Điểm dừng thế và hướng nhìn: soát từng đoạn
Ở nhiều bài quyền, mỗi đoạn kết thúc bằng một thế dừng dứt khoát, và ánh mắt luôn đi trước hoặc cùng hướng với động tác. Đây là hai chỗ người xem nhận ra ngay khi bài thiếu thần thái. Bảng dưới gợi ý cách soát qua video.
| Điều cần soát | Nhìn ở đâu trên video | Dấu hiệu chưa ổn |
|---|---|---|
| Dừng thế dứt khoát | Khung cuối của mỗi đoạn, xem chậm | Tay chân còn rung, người còn trôi theo quán tính, tấn chưa đứng yên đã đi tiếp |
| Thời gian giữ thế | Đếm khung hoặc giây ở mỗi điểm dừng | Có chỗ giữ lâu, có chỗ gần như không giữ, không theo chủ ý của bài |
| Hướng nhìn khi đổi hướng | Mặt và đầu ở khung bắt đầu xoay người | Thân xoay xong rồi đầu mới quay theo; mắt nhìn xuống sàn khi bước |
| Hướng nhìn khi ra đòn | Khung tay hoặc chân ra hết | Mắt nhìn vào tay mình hoặc nhìn chỗ khác, không nhìn theo hướng đòn |
| Tư thế lúc chào đầu và cuối bài | Vài giây đầu và cuối video | Vội vàng, chưa đứng yên đã bắt đầu, cuối bài bỏ qua động tác kết |
Với hướng nhìn, video quay từ phía trước là rõ nhất. Mặt người tập không cần thấy rõ trong video lưu riêng, nhưng hướng đầu phải thấy được; nếu bạn định gửi video cho ai, có thể làm mờ mặt sau.
Chia bài thành đoạn để sửa và ôn ở nhà
Sau khi xem cả bài và ghi lại các chỗ chưa ổn về nhịp, đường đi, điểm dừng và hướng nhìn, hãy chia bài thành các đoạn theo cách thầy dạy, thường là theo những điểm dừng lớn. Chọn một đoạn có nhiều ghi chú nhất để ôn trong tuần, thay vì đi cả bài nhiều lần với cùng những lỗi cũ.
Mỗi buổi ôn, đi đoạn đó chậm vài lần, rồi nối với đoạn trước và đoạn sau để giữ sự liền mạch. Cuối tuần quay lại cả bài một lần, đặt cạnh video tuần trước. Bạn sẽ thấy đoạn đã sửa cải thiện, và đôi khi thấy lỗi mới lộ ra ở đoạn khác, điều rất bình thường khi bài bắt đầu được làm chủ hơn.
Có thể nhờ chatbot sắp xếp lịch ôn từ ghi chú của bạn, ví dụ: "Bài quyền chia làm bốn đoạn. Ghi chú sau khi xem video: đoạn hai trôi sang trái ở bước xoay, đoạn ba dừng thế chưa dứt khoát, đoạn bốn hụt hơi. Mỗi tuần tập bốn buổi, mỗi buổi hai mươi phút. Hãy xếp lịch ôn hai tuần, mỗi tuần tập trung một đoạn chính, có phần khởi động và thả lỏng." Máy chỉ xếp lịch; nội dung từng thế và cách sửa vẫn theo thầy, và nếu chatbot mô tả động tác của bài quyền thì đừng tin, vì nó không biết bài của thầy bạn.
Những lỗi hay mắc khi tự xem lại video bài quyền
Tự xem lại là kỹ năng cần tập như mọi kỹ năng khác. Một số cái bẫy người mới hay rơi vào:
- Chỉ xem đoạn mình thích: người tập thường tua ngay đến đoạn mình đi đẹp nhất. Hãy xem cả bài từ đầu đến cuối, kể cả phần chào đầu và kết bài.
- Sửa quá nhiều thứ trong một tuần: ghi được mười lỗi không có nghĩa là sửa cả mười. Chọn một đoạn, tối đa hai điểm.
- So với video trên mạng thay vì video của thầy: cùng tên gọi nhưng khác hệ, khác cách đi, phép so dễ làm bạn đi sai hướng thầy dạy.
- Quên điều kiện quay: tuần này quay gần, tuần sau quay xa, góc khác nhau, rồi kết luận mình bước dài hơn hay ngắn hơn. Giữ vị trí máy cố định.
- Xem lại khi đang mệt hoặc bực: cảm xúc làm bạn thấy toàn lỗi. Để đến hôm sau xem với đầu óc tỉnh táo.
- Bỏ qua cảm giác cơ thể: video không cho thấy gối đang mỏi hay lưng đang đau. Nếu có cảm giác bất thường kéo dài, nghỉ và đi khám, đừng đi bài thêm cho đủ số lần.
Câu hỏi thường gặp
Chưa thuộc hết bài quyền thì có nên quay để xem lại không?
Nên, nhưng chỉ quay đoạn đã thuộc. Quay khi còn phải dừng để nhớ thế sẽ chỉ cho thấy bạn đang lúng túng, ít thông tin về kỹ thuật. Khi đã thuộc đoạn nào, quay đoạn đó, rồi nối dần.
Video mẫu của thầy và video của mình khác nhịp nhiều, nên theo bên nào?
Theo thầy. Nhịp bài quyền là một phần của cách dạy, thầy có lý do cho từng chỗ nhanh chậm. Nếu bạn thấy khó theo nhịp của thầy ở một đoạn, mang video đến hỏi; có khi thầy cho phép đi chậm hơn trong giai đoạn đầu.
Có nên dùng ứng dụng đo góc khớp để soát bài quyền không?
Có thể dùng cho vài thế tấn đứng yên, nhưng ứng dụng đo góc không cho biết nhịp, đường đi hay thần thái của bài. Với bài quyền, xem lại bằng mắt theo bốn tiêu chí trong bài này thường hữu ích hơn, còn con số góc chỉ là bổ trợ.
Tập quyền ở nhà chật thì quay và xem lại thế nào?
Chia bài thành đoạn vừa với không gian, quay từng đoạn, và không cố đi đủ đường đi khi không đủ chỗ. Phần đồ hình để dành cho lúc tập ở sân rộng hoặc ở lớp. Dọn sạch đồ đạc quanh chỗ tập để không va vấp khi xoay người.
Trẻ em tập quyền có nên xem lại video của mình không?
Có thể, như một cách để con thấy mình đi bài thế nào, theo hướng khen chỗ con làm được và chọn một điều nhỏ để thử lần sau. Không chấm điểm, không so con với bạn, không đăng video của con lên mạng. Phụ huynh nên hỏi thầy cách dùng phù hợp.
Có nên đăng video bài quyền của mình lên mạng để mọi người góp ý?
Bạn có quyền đăng video của chính mình, nhưng góp ý từ người lạ thường lẫn lộn, theo nhiều hệ kỹ thuật khác nhau và đôi khi thiếu thiện chí. Hỏi thầy trước, và đừng thay đổi bài theo góp ý trên mạng khi thầy chưa đồng ý.