Quay buổi tập đôi khác quay một mình ở chỗ trong khung có hai người, và cả hai đều cần đồng ý, đều cần được thấy rõ, đều được xem lại như nhau. Nếu chỉ chĩa máy vào người ra đòn, bạn bỏ mất một nửa giá trị: người cầm đích, người tập đối luyện cũng đang tập kỹ năng của họ.
Bài này đi qua từng việc khi quay một buổi tập đôi ở võ đường hay câu lạc bộ: lời xin phép, cách đặt máy, những điều nên nhìn ở cả hai vai, cách cùng xem lại để cả hai học được mà không ai thấy bị chê, và chuyện lưu hay xoá video sau buổi tập.
Một lưu ý trước khi bắt đầu: video tập đôi chỉ có ích khi cả hai người cùng muốn dùng nó. Nếu bạn tập chỉ miễn cưỡng gật đầu, buổi xem lại sẽ gượng gạo và lần sau họ sẽ tìm cách tránh. Vì vậy phần xin phép và phần cùng xem lại trong bài này quan trọng không kém phần kỹ thuật đặt máy. Ở nhiều câu lạc bộ, chính huấn luyện viên đặt ra quy ước chung về quay phim, và bạn chỉ cần làm theo quy ước đó.
Tập đôi có gì riêng khi đặt máy quay
Tập đôi trong võ gồm nhiều dạng: một người cầm đích để người kia đấm đá, hai người tập bài đối luyện đã định trước, hoặc các bài tập phản xạ có nhịp do thầy hô. Điểm chung là chuyển động của người này phụ thuộc vào người kia. Một cú đá trông yếu có thể là do người cầm đích đưa đích muộn, một cú né trông chậm có thể là do bạn tập ra đòn sớm hơn nhịp thầy hô.
Vì vậy video tập đôi phải cho thấy cả hai người cùng lúc, trọn thân, và cả khoảng cách giữa họ. Đây là điểm khác với quay đòn đơn lẻ, nơi máy có thể đặt sát và tập trung vào một người. Với tập đôi, bạn cần khung rộng hơn và thường phải chấp nhận mất bớt chi tiết nhỏ ở bàn tay, bàn chân.
Tập đôi cũng có rủi ro va chạm cao hơn tập một mình. Máy và giá đỡ phải đặt xa khu vực tập hơn, và không ai được vừa tập vừa liếc xem máy có đang quay không. Bấm quay, đặt máy, rồi quên nó đi cho tới hết bài.
Xin phép bạn tập: nói gì cho rõ
Lời xin phép tốt trả lời trước những câu bạn tập có thể ngại hỏi. Trước khi bấm quay, nói rõ mấy điều sau, và hỏi thầy trước nếu lớp có quy định riêng:
- Quay để làm gì: ví dụ "để hai đứa mình xem lại đường đá và cách đưa đích".
- Ai sẽ xem: chỉ hai người và thầy, hay cả nhóm tập.
- Có đăng lên đâu không: mặc định là không. Nếu muốn đăng, hỏi riêng sau khi đã xem lại, và người kia có quyền từ chối mà không cần giải thích.
- Lưu bao lâu: ví dụ giữ đến khi sửa xong kỹ thuật này rồi xoá, hoặc giữ trong thư mục riêng của hai người.
- Có gửi cho AI hay ứng dụng phân tích không: nếu có, nói rõ và đề nghị cắt mặt trước khi gửi.
- Người kia muốn dừng quay giữa chừng thì dừng ngay, không thắc mắc.
- Nếu bạn là người đề nghị quay, đề nghị luôn sẽ gửi video cho người kia sau buổi tập, để họ cũng được dùng như bạn.
Với lớp có trẻ em, việc quay cần sự đồng ý của huấn luyện viên và phụ huynh, và tốt nhất là để thầy hoặc trợ giảng quay chứ không để các bạn nhỏ tự quay nhau.
Đặt máy để thấy rõ cả hai người
Một chiếc điện thoại trên giá đỡ là đủ cho hầu hết bài tập đôi. Các bước:
- Đứng ở vị trí tập, để hai người đối diện nhau theo hướng thầy yêu cầu. Máy sẽ nhìn vuông góc với đường nối hai người, tức là từ bên hông của cả hai.
- Lùi máy ra đến khi cả hai người, từ đầu đến chân, nằm trong khung và còn dư khoảng một sải tay mỗi bên để đón bước di chuyển.
- Đặt ống kính khoảng ngang thắt lưng; nếu hai người chênh chiều cao nhiều, đặt ngang thắt lưng người thấp hơn để chân của người đó không bị khuất.
- Quay ngang, 60 khung/giây nếu có đủ sáng.
- Đổi vai thì đổi luôn hướng đứng, để chân hay tay ra đòn của người tập vẫn nằm phía gần máy.
- Đặt máy ngoài khu vực có người tập khác di chuyển qua; báo cho cặp bên cạnh biết có máy ở đó.
Nếu có hai máy, máy thứ hai đặt sau lưng người cầm đích, nhìn thẳng vào người ra đòn. Góc này cho thấy đòn có đi đúng vào giữa đích hay không, điều mà góc bên hông không thấy được.
Người cầm đích cũng cần được xem lại
Độ cao và góc đưa đích. Đích đưa quá cao khiến người đá phải ngả thân quá mức; đích nghiêng sai hướng khiến bàn chân chạm lệch. Xem lại, nhiều khi lỗi của người đá là do đích, không phải do chân.
Thời điểm đưa đích. Trong bài phản xạ, người cầm đích đưa ra và thu về theo nhịp. Đưa sớm thì người đá phải chờ, đưa muộn thì đòn đã ra vào khoảng không. Video cho thấy rõ độ khớp nhịp giữa hai người.
Tư thế đứng của người cầm đích. Người cầm đích đứng hai chân song song, khuỷu tay duỗi thẳng sẽ dễ bị đẩy lùi và dễ đau khuỷu, vai. Thầy thường dặn giữ khuỷu hơi chùng, chân trước chân sau vững. Video là cách nhắc nhở nhẹ nhàng.
Khoảng cách người cầm đích tạo ra. Người cầm đích tốt điều chỉnh khoảng cách để người tập phải bước đúng, không quá gần cũng không quá xa. Khi xem lại, thấy khoảng cách đổi liên tục mà không theo chủ ý, hai người cần thống nhất lại.
An toàn của người cầm đích. Đòn trượt khỏi đích, chạm vào tay hay người cầm đích, hiện rõ trên video. Đếm số lần trượt; nếu nhiều, giảm tốc độ, giảm lực, hỏi thầy cách cầm an toàn hơn. Nếu người cầm đích bị đau cổ tay, khuỷu hay vai, dừng bài và đổi người hoặc nghỉ.
Bài tập đôi nào đáng quay nhất
Không phải bài tập đôi nào cũng cần quay. Một số bài cho nhiều thông tin trên video, một số bài quay xong gần như không xem được gì. Bảng gợi ý dưới đây giúp bạn chọn.
| Dạng bài tập đôi | Có nên quay | Lý do |
|---|---|---|
| Đấm đá vào đích cầm tay, tốc độ vừa | Rất nên | Thấy rõ cả đường đòn, điểm chạm và cách đưa đích; dễ đặt máy |
| Bài đối luyện định trước, tập chậm | Nên | Thấy thứ tự động tác và khoảng cách giữa hai người; hợp để so với video mẫu của thầy |
| Bài phản xạ theo hiệu lệnh | Nên, nếu có tiếng hô | Giữ âm thanh để biết ai ra đòn sớm hay muộn so với nhịp hô |
| Đấu tập có giáp, có thầy giám sát | Nên, góc rộng | Dùng để đọc khoảng cách và nhịp; có bài riêng trong danh mục này |
| Bài tập ngã, khoá gỡ, thoát hiểm mới học | Chỉ khi thầy cho phép | Ưu tiên an toàn và sự tập trung; quay có thể khiến người tập phân tâm ở bài có rủi ro |
| Khởi động, kéo giãn theo cặp | Không cần | Ít thông tin kỹ thuật, tốn bộ nhớ |
Một nguyên tắc chung: bài nào mới học, có rủi ro va chạm hay ngã, thì tập cho quen dưới sự hướng dẫn của thầy trước, quay sau. Video không thay được người đứng cạnh sẵn sàng can thiệp.
Cùng xem lại mà không biến thành buổi phê bình
Xem lại video có người khác rất dễ khiến ai đó thấy bị soi. Một quy trình đơn giản giúp buổi xem lại có ích cho cả hai:
- Mỗi người tự nhận xét về mình trước, chỉ nói về phần của mình: "đoạn này mình hạ tay", "đoạn này mình đưa đích sớm".
- Sau đó mới hỏi ý kiến người kia, bằng câu hỏi chứ không phải phán xét: "bạn có thấy lúc đó mình đá lệch không".
- Dừng ở tối đa hai điểm mỗi người, không liệt kê hết mọi lỗi.
- Tìm một điểm làm tốt của mỗi người, nói ra. Điều này nghe có vẻ hình thức, nhưng nó giúp lần sau bạn tập sẵn lòng cho quay tiếp.
- Thống nhất một việc cả hai sẽ thử trong buổi sau, ví dụ người cầm đích hạ đích thấp một chút, người đá giữ tay thủ.
- Mang câu hỏi chưa giải đáp được đến thầy, kèm mốc thời gian trong video.
Có thể nhờ chatbot tóm tắt ghi chú của hai người thành danh sách việc cần thử, nhưng đừng đưa video có mặt bạn tập lên dịch vụ nào mà chưa hỏi.
Lưu, chia sẻ và xoá video sau buổi tập
Video tập đôi thuộc về cả hai người. Một vài quy ước đơn giản giúp tránh những chuyện khó xử về sau:
- Lưu trong thư mục riêng, đặt tên theo ngày và bài tập, không để lẫn trong thư viện ảnh chung của điện thoại.
- Gửi cho bạn tập bằng cách riêng tư, không gửi vào nhóm chat lớp khi chưa hỏi.
- Nếu muốn dùng một đoạn để minh hoạ cho người khác, ví dụ cho học viên mới xem cách cầm đích, hỏi lại bạn tập và cắt chỉ phần cần thiết, có thể làm mờ mặt.
- Khi bạn tập nghỉ tập hoặc chuyển lớp, hỏi họ muốn bạn giữ hay xoá video có mặt họ.
- Xoá các đoạn hỏng, đoạn không ai xem ngay trong tuần.
- Không dùng video tập đôi để chứng minh ai đúng ai sai khi có va chạm hay mâu thuẫn trong lớp; việc đó để thầy giải quyết trực tiếp.
- Khi đổi điện thoại hoặc mang máy đi sửa, chuyển video sang nơi lưu riêng có khoá rồi xoá khỏi máy cũ; video có mặt người khác không nên nằm trong máy mà người lạ có thể mở.
Câu hỏi thường gặp
Bạn tập không muốn bị quay thì có nên quay chỉ phần của mình không?
Có thể, nếu đặt máy sao cho người kia hoàn toàn ngoài khung hoặc chỉ lộ tay cầm đích, và bạn tập đồng ý với cách đó. Nếu không làm được, hãy tôn trọng lựa chọn của họ và quay vào buổi tập một mình hoặc với bạn tập khác.
Quay tập đôi có làm mất tập trung không?
Lúc đầu có thể có, vì cả hai đều ý thức về máy. Sau vài lần thường hết. Để giảm, bấm quay rồi tập luôn, không nhìn máy, và không quay mọi buổi. Nếu thấy mình bắt đầu tập để đẹp trên video thay vì tập đúng, hãy nghỉ quay một thời gian.
Người cầm đích nên xem lại video ở điểm nào trước?
Trước hết là độ cao và góc đưa đích so với yêu cầu của thầy, sau đó là thời điểm đưa và thu đích. Cuối cùng là tư thế đứng của chính mình, nhất là khuỷu tay và chân trụ, vì đây là chỗ người cầm đích hay bị đau nếu đứng sai.
Có nên đưa video tập đôi cho AI nhận xét không?
Chỉ khi bạn tập đồng ý, và nên cắt mặt hoặc chỉ gửi vài ảnh chụp khung hình. Nhận xét của AI chỉ dựa trên hình, không biết bài tập thầy giao là gì, nên hãy ghi rõ bài tập trong câu hỏi và đối chiếu lại với thầy.
Thầy có nên quay các cặp tập đôi trong lớp không?
Nhiều huấn luyện viên dùng cách này để chọn vài đoạn minh hoạ cho cả lớp, nhưng cần thông báo trước, giữ video trong phạm vi lớp, và với trẻ em phải có đồng ý của phụ huynh. Khi chiếu cho lớp xem, chọn đoạn làm tốt để minh hoạ, còn lỗi thì góp ý riêng.