Một đoạn video tập võ gửi lên ứng dụng AI không chỉ chứa động tác của bạn: nó còn chứa khuôn mặt, giọng nói, hình dáng cơ thể, căn phòng bạn ở, đôi khi cả người nhà đi ngang và tiếng nói chuyện phía sau. Nhiều ứng dụng còn tách ra dữ liệu khung xương, nhịp tim từ thiết bị đeo, thói quen tập theo giờ. Bảo vệ quyền riêng tư nghĩa là biết dữ liệu đó đi đâu, được giữ bao lâu, ai xem được, và làm gì để gửi đi ít nhất có thể.
Bài viết dành cho võ sinh tự tập dùng ứng dụng chấm tư thế, người gửi video nhờ chatbot nhận xét, và phụ huynh quay con tập ở nhà. Phần quản lý dữ liệu của cả võ đường có bài riêng ở danh mục vận hành võ đường; ở đây chỉ bàn chuyện mỗi cá nhân tự lo cho video của mình và của con mình.
Một video tập võ mang theo những dữ liệu gì
Bạn thường chỉ nghĩ đến động tác, nhưng ứng dụng nhận được nhiều hơn thế. Bảng dưới liệt kê những thứ có thể đi kèm một đoạn video quay ở nhà.
| Loại dữ liệu | Lộ ra từ đâu | Rủi ro nếu lọt ra ngoài |
|---|---|---|
| Khuôn mặt, dáng người | Hình ảnh trực tiếp | Bị nhận diện, bị dùng ghép ảnh, video giả |
| Không gian sống | Nền phía sau: phòng ngủ, cửa sổ, đồ đạc, cửa nhà | Lộ nơi ở, thói quen, tài sản trong nhà |
| Giọng nói, tiếng nền | Âm thanh trong video | Lộ tên người thân, chuyện riêng, bị nhái giọng |
| Siêu dữ liệu tệp | Thông tin vị trí, thời gian ghi kèm theo tệp video | Biết bạn ở đâu, tập lúc nào |
| Dữ liệu cơ thể | Khung xương, nhịp tim, cân nặng, ghi chú chấn thương bạn nhập | Thông tin sức khoẻ nhạy cảm bị lưu ở nơi bạn không kiểm soát |
| Người khác trong khung hình | Người nhà, bạn tập, trẻ em | Xâm phạm quyền riêng tư của người không đồng ý |
Không phải ứng dụng nào cũng thu hết những thứ này, nhưng bạn nên giả định tệp gửi đi có thể chứa tất cả, rồi chủ động bớt đi trước khi gửi.
Đọc điều khoản và chính sách dữ liệu sao cho nhanh
Ít ai đọc hết điều khoản của một ứng dụng, và cũng không cần. Bạn tìm đúng vài đoạn trả lời những câu sau. Video được xử lý ngay trên điện thoại hay được tải lên máy chủ. Nếu tải lên, video được giữ bao lâu, có tự xoá sau khi phân tích không. Video có được dùng để huấn luyện hay cải thiện mô hình không, và có tuỳ chọn từ chối không. Ứng dụng có chia sẻ dữ liệu cho bên thứ ba như đối tác quảng cáo không. Bạn có nút xoá tài khoản và xoá toàn bộ dữ liệu không.
Bạn có thể dán đoạn chính sách vào chatbot và nhờ tóm tắt theo năm câu hỏi trên. Câu lệnh mẫu: "Dưới đây là chính sách quyền riêng tư của một ứng dụng tập luyện. Hãy trả lời năm câu: video có được tải lên máy chủ không, giữ bao lâu, có dùng để huấn luyện mô hình không, có chia sẻ cho bên thứ ba không, xoá dữ liệu bằng cách nào. Chỉ dựa vào văn bản này, trích nguyên câu làm căn cứ, chỗ nào văn bản không nói thì ghi là không nói." Yêu cầu trích nguyên câu giúp bạn kiểm lại, vì chatbot có thể tóm tắt sai.
Chính sách có thể thay đổi sau mỗi lần cập nhật, nên với ứng dụng bạn dùng lâu dài, nên xem lại sau những bản cập nhật lớn. Các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân ở Việt Nam cũng đang được hoàn thiện; bạn theo dõi quy định hiện hành nếu cần tìm hiểu quyền của mình.
Quay và gửi video sao cho lộ ít nhất
Trước khi gửi bất kỳ video tập võ nào cho ứng dụng hay chatbot, bạn làm một lượt các bước sau. Phần lớn chỉ mất vài giây khi đã quen.
- Chọn nền trống. Quay trước một bức tường trơn hoặc tấm rèm, tránh cửa sổ nhìn ra đường, tránh bàn làm việc, tủ có giấy tờ.
- Khung hình vừa đủ. Với động tác chân, nhiều ứng dụng vẫn nhận khớp tốt khi khung hình cắt ở cổ; hỏi thử ứng dụng của bạn có cần thấy mặt không.
- Tắt âm thanh hoặc cắt tiếng khi ứng dụng không cần âm thanh để phân tích, để không lộ tiếng người nhà.
- Tắt ghi vị trí trong camera hoặc dùng tính năng xoá thông tin vị trí khi chia sẻ tệp, nếu điện thoại có hỗ trợ.
- Cắt ngắn đúng đoạn cần. Một đoạn mười giây có cú đá cần sửa thay vì cả buổi tập 40 phút.
- Không ghi tên thật và thông tin sức khoẻ chi tiết vào phần ghi chú nếu không cần cho mục đích tập.
Khi nhờ chatbot nhận xét, nhiều trường hợp bạn không cần gửi video: chỉ cần mô tả bằng lời những gì thấy khi tự xem lại, kèm con số góc khớp ứng dụng đưa ra. Cách này không lộ hình ảnh mà vẫn nhận được gợi ý.
Thiết bị đeo, cảm biến và dữ liệu sức khoẻ đi kèm
Nhiều người tập võ dùng thêm đồng hồ đo nhịp tim, cảm biến gắn vào găng hay đích đá, hoặc ghi cân nặng, giấc ngủ, chấn thương vào cùng ứng dụng với video. Gộp lại, đó là một hồ sơ khá chi tiết về cơ thể và thói quen của bạn: bạn tập lúc mấy giờ, ở đâu, nhịp tim lên bao nhiêu, đang đau khớp nào, cân nặng thay đổi ra sao. Những thông tin sức khoẻ như vậy nhạy cảm hơn nhiều so với một đoạn video động tác.
Khi kết nối nhiều ứng dụng với nhau, bạn xem kỹ màn hình cấp quyền: ứng dụng này được đọc những loại dữ liệu nào từ ứng dụng kia. Chỉ cấp đúng những gì cần cho việc tập; ví dụ ứng dụng chấm tư thế không cần biết giấc ngủ hay vị trí của bạn. Với phần ghi chú chấn thương, bạn có thể ghi ngắn gọn theo cách riêng của mình thay vì chép nguyên kết luận khám bệnh có tên cơ sở y tế và tên bác sĩ.
Định kỳ vài tháng một lần, bạn mở phần quản lý kết nối của điện thoại để gỡ những ứng dụng không còn dùng. Mỗi kết nối bị bỏ quên là một cánh cửa dữ liệu còn mở.
Video của trẻ em: thận trọng gấp đôi
Hỏi chính con trước khi quay và gửi. Trẻ lớn có quyền nói không với việc bị quay hay việc video của mình bị gửi đi. Tôn trọng điều đó giúp trẻ học cách tự bảo vệ hình ảnh của mình.
Ưu tiên ứng dụng xử lý trên máy. Với video của trẻ, chọn công cụ phân tích ngay trên điện thoại, không tải lên máy chủ, nếu có lựa chọn đó.
Không đăng công khai. Video con tập ở nhà hay ở lớp, dù dễ thương, cũng không nên đăng ở chế độ công khai. Nếu muốn chia sẻ với người thân, dùng nhóm riêng và che mặt các bạn khác.
Không dùng video để so sánh hay chấm điểm. Ứng dụng AI nếu có phần điểm số, phụ huynh nên tắt hoặc không cho trẻ xem. Video chỉ dùng để ghi nhận quá trình, cùng con xem lại bằng lời khen cụ thể.
Xoá định kỳ. Video đã dùng xong thì xoá khỏi ứng dụng và khỏi kho đám mây, chỉ giữ vài đoạn làm kỷ niệm ở nơi riêng tư của gia đình.
Chia sẻ video với huấn luyện viên và nhóm lớp
Gửi video cho thầy xem là cách dùng video có ích nhất, nhưng kênh gửi cũng cần nghĩ. Tin nhắn riêng với thầy an toàn hơn đăng vào nhóm chat cả lớp, nơi có hàng chục phụ huynh và võ sinh có thể tải về. Nếu thầy muốn dùng video của bạn làm ví dụ cho cả lớp, thầy nên hỏi bạn trước, và bạn có quyền đề nghị che mặt hay chỉ chiếu trong buổi học mà không gửi tệp.
Nếu video có người khác, như bạn tập đôi hay người đỡ đích, bạn cũng hỏi họ trước khi gửi đi, kể cả gửi cho thầy. Với video buổi tập đôi có trẻ em, chỉ gửi cho người có trách nhiệm và không đưa lên bất kỳ công cụ AI nào khi chưa có đồng ý của phụ huynh các em.
Một thói quen tốt là đặt tên tệp không chứa họ tên đầy đủ, chỉ ghi ngày và nội dung tập. Khi lỡ gửi nhầm chỗ, tệp cũng ít lộ thông tin hơn.
Nếu bạn lưu video tập trên kho đám mây, kiểm tra lại chế độ chia sẻ của thư mục. Một thư mục để chế độ ai có đường dẫn cũng xem được, rồi đường dẫn đó bị chuyển tiếp vài lần, là cách video riêng tư đến tay người lạ mà không ai cố ý.
Khi lỡ gửi hoặc muốn rút lại dữ liệu
Nếu bạn đã gửi video rồi mới thấy lo, vẫn còn việc để làm:
- Xoá video trong ứng dụng, sau đó tìm mục xoá lịch sử phân tích hoặc lịch sử trò chuyện; một số nơi tách hai phần này riêng.
- Tìm tuỳ chọn tắt việc dùng dữ liệu để cải thiện mô hình, áp dụng cho các lần gửi sau.
- Nếu không dùng ứng dụng nữa, dùng chức năng xoá tài khoản thay vì chỉ gỡ ứng dụng khỏi điện thoại; gỡ ứng dụng không xoá dữ liệu trên máy chủ.
- Liên hệ bộ phận hỗ trợ của ứng dụng để yêu cầu xoá nếu không tìm thấy chức năng.
- Nếu video đã bị người khác đăng lại trái phép, chụp lại bằng chứng, báo cáo với nền tảng và nhờ người có trách nhiệm hỗ trợ.
Với những vướng mắc về quyền của mình đối với dữ liệu cá nhân, đặc biệt khi video bị dùng sai mục đích, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn tại aicovan.com để biết hướng xử lý theo quy định hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Ứng dụng chấm tư thế có giữ video tập võ của mình không?
Tuỳ ứng dụng. Có loại xử lý ngay trên điện thoại, có loại tải lên máy chủ và giữ một thời gian. Bạn đọc phần chính sách quyền riêng tư để biết video được giữ bao lâu, có dùng huấn luyện mô hình không và cách xoá. Không rõ thì giả định là có lưu.
Có cần thấy mặt thì AI mới chấm được tư thế võ không?
Nhiều ứng dụng ước lượng khớp ở vai, hông, gối, cổ chân nên vẫn hoạt động khi khung hình không lấy rõ mặt. Bạn thử quay cắt ở cổ hoặc quay từ phía sau rồi xem ứng dụng còn nhận đủ khớp không trước khi quen quay lộ mặt.
Gửi video con tập võ cho chatbot nhận xét có an toàn không?
Nên hạn chế. Bạn có thể mô tả bằng lời những gì thấy thay vì gửi video. Nếu cần gửi, chọn công cụ có tuỳ chọn không dùng dữ liệu để huấn luyện, che mặt trẻ, tắt âm thanh, và xoá sau khi dùng. Không gửi video có trẻ khác khi chưa có đồng ý của phụ huynh.
Gỡ ứng dụng khỏi điện thoại có xoá dữ liệu không?
Thường là không. Gỡ ứng dụng chỉ xoá phần mềm trên máy, còn dữ liệu đã tải lên vẫn nằm trên máy chủ. Bạn cần dùng chức năng xoá tài khoản hoặc gửi yêu cầu xoá dữ liệu cho bộ phận hỗ trợ của ứng dụng.
Video tập võ bị người khác đăng lại thì làm gì?
Chụp lại bằng chứng gồm đường dẫn, thời gian, nội dung; báo cáo vi phạm với nền tảng nơi video bị đăng; báo huấn luyện viên nếu là video ở lớp. Khi cần biết quyền và hướng xử lý theo quy định hiện hành, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.